KELİMELERİN GÜCÜ: AHMET NASUHİ BAYRAKÇI İLE İHSAN KAVRAMI
Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği (TDED) tarafından yürütülen “Dilimiz Kimliğimizdir Projesi” kapsamında düzenlenen “Kelimelerin Gücü” seminer dizisinin yeni oturumu, 18 Şubat 2026 tarihinde TDED Genel Merkezi’nde gerçekleştirildi.
TDED Gençlik Kolları Başkanı Ahmet Nasuhi Bayrakçı’nın sunumuyla gerçekleşen söyleşide “ihsan” kavramı temel alındı. Programın koordinasyonu ise Proje Koordinatörü Emine Bayburt tarafından yürütüldü.
Seminerde; ihsan kavramının anlam dünyası, kültürel ve ahlâkî temelleri ele alınırken, günlük hayattaki yansımaları üzerinde duruldu. İhsanın yalnızca bir iyilik hâli değil; niyet, sorumluluk ve bilinçle bütünleşen bir yaşam anlayışı olduğu vurgulandı. Dil ile ahlâk arasındaki güçlü bağa dikkat çekilen programda, kelimelerin içini doldurmanın ve onları hayata taşımanın kimliğimiz üzerindeki belirleyici etkisi katılımcılarla paylaşıldı. Anlamı idrak edilen kelimelerin bireyin karakterine ve toplumsal yapıya yön verdiği ifade edildi.
KELİME VE KAVRAM ZENGİNLİĞİ
Bayrakçı konuşmasında kelimelerin, kavramların içinin boşaltılmasının millî kimliği oluşturan değerlerden uzaklaşmaya sebep olacağını ve düşünceyi ortadan kaldıracağını belirtti. Kelime ve kavramların zenginliğinin kültür zenginliği, kelime ve kavramların zayıflığının ise kültür zayıflığı oluşturduğuna dikkat çekti. Gençlik Kolları Başkanı Bayrakçı “ihsan” kelimesi üzerinden sözlerini şöyle sürdürdü:
İHSAN VE İNSAN
“İhsan, İslam düşüncesinde kişinin Allah'ı görüyormuşçasına ibadet etmesi ve her işini en güzel, en kusursuz şekilde yapmasıdır. Tasavvufta nefsi terbiye ederek ahlakı güzelleştirmeyi, toplumsal hayatta ise karşılık beklemeden iyilik yapmayı temsil eder. Temel Boyutları şöyle sıralanabilir:
Dini Boyut: İbadetleri derin bir manevi bağlılık ve farkındalıkla yerine getirmek.
Ahlaki Boyut: Dürüstlük, cömertlik ve merhameti bir yaşam biçimi hâline getirmek.
Sosyal Boyut: Başkalarına fayda sağlamak ve işini büyük bir titizlikle yerine getirmek.
İhsan kavramı, hem Kur'an-ı Kerim'de hem de Hadis literatüründe İslam'ın ‘estetik ve kalite’ anlayışını belirleyen en temel sütunlardan biridir. İşte konuyu derinleştiren o kilit kaynaklar:
1. Cibril Hadisi - İhsan'ın Tanımı: İslam literatüründe ‘İhsan’ denilince akla gelen ilk ve en kapsamlı kaynak meşhur Cibril Hadisi'dir. Hz. Muhammed (s.a.v), kendisine ‘İhsan nedir?’ diye soran Cebrail'e şu cevabı vermiştir: ‘İhsan, Allah’ı görüyormuşsun gibi O’na kulluk etmendir. Sen O’nu görmüyor olsan da O seni görmektedir (Müslim, Îmân, 1).’ Bu tanım, kişinin yaptığı her işte ‘gözetlendiği’ bilinciyle hareket etmesini sağlar. Yani sadece namazda değil, ticaret yaparken veya ders çalışırken de en yüksek kaliteye ulaşma çabasıdır.
2. Kur'an-ı Kerim'de İhsan: Kur'an'da ‘Muhsin’ (ihsan sahibi) olanlar sıkça övülür. İşte dikkat çeken bazı ayetler şunlardır:
İlahi Beraberlik: ‘Şüphesiz Allah, takva sahipleriyle ve ihsanda bulunanlarla (iyilik yapanlarla) beraberdir (Nahl Suresi, 128. Ayet).’
Adalet ve İhsan: ‘Şüphesiz Allah; adaleti, ihsanı (iyilik yapmayı) ve yakınlara bakmayı emreder... (Nahl Suresi, 90. Ayet).’
Karşılık Prensibi: ‘İhsanın (iyiliğin) karşılığı, ihsandan (iyilikten) başka bir şey midir? (Rahman Suresi, 60. Ayet).’
3. İş ve Sanatta İhsan (İtkan): İhsan sadece manevi bir hal değil, aynı zamanda bir çalışma disiplinidir. Peygamberimizin bu konudaki yaklaşımı, günümüzdeki ‘toplam kalite yönetimi’ anlayışına ışık tutar:
Mükemmeliyetçilik: ‘Allah, yaptığınız işi en güzel ve sağlam (muhkem) şekilde yapmanızı sever (Beyhaki).’
Evrensellik: ‘Allah, her hususta ihsanı (en iyi şekilde yapmayı) farz kılmıştır... (Müslim).’
İbadette İhsan: Derin bir huş. Allah'ın huzurunda olma bilinci.
Muamelede İhsan: İnce düşünce. Kimse görmese de dürüst davranmak.
Sanatta/İşte İhsan: Estetik ve sağlamlık. Bir işi yapılabilecek en iyi seviyede yapmak.”
